Bài của Trí Chân
(Clearwisdom.net) Cầm, Kỳ, Thi, Họa, là bốn bộ môn nghệ thuật quan trọng mà người quân tử khiêm cung thời Trung Hoa cổ xưa phải nắm vững. Cầm, trong thời cổ xưa, thực ra là một loại nhạc khí mà người quân tử khi xưa đi du hành thường mang theo bên mình như một vật tuỳ thân. Điều này có thể giải thích tại sao Cầm thường hay có quan hệ với đạo đức, trí tuệ, và tư cách thanh cao.
Âm nhạc soạn thảo cho cổ Cầm của Trung Hoa biểu hiện sự thâm sâu của văn hóa truyền thống, khi nó phản ảnh một loại phong cách thanh cao, nhã nhặn, ôn nhu và đôn hậu, làm cho người nghe có cảm giác ở trong cảnh giới cao xa và yên tĩnh. Người thời xưa thường chú trọng vào sự giữ gìn đức hạnh, khi làm bất cứ việc gì cũng phải để hết lòng thành vào mà làm, kể cả việc học Cầm cho đến khi nắm vững nghệ thuật này. Có nhiều câu chuyện gương mẫu về người quân tử Trung Hoa học Cầm để đàn những bản nhạc như thế nào. Dưới đây là một trong những câu chuyện đó.
Sư Văn, người nước Trịnh ở thời Xuân Thu (770-476 B.C. [trước Công Nguyên] ), muốn học đàn. Ông nghe nói có một nhạc sư nổi tiếng là Sư Tương. Khi Sư Tương gảy đàn thì chim chóc cũng múa theo âm điệu và cá cũng nhào lộn, uốn éo theo nhịp điệu. Bởi vậy ông quyết định đi đến nhà của Sư Tương ở nước Lỗ để bái sư học đàn.
Sư Tương bằng lòng nhận Sư Văn làm môn đệ và bắt đầu dạy Sư Văn nhận định nốt nhạc và âm điệu cùng điều chỉnh dây đàn. Tuy nhiên ngón tay của Sư Văn quá cứng đến độ học đã ba năm rồi mà cũng không thể đàn nổi một chương nhạc. Cuối cùng Sư Tương phải nói với Sư Văn rằng : “Ngươi thật là thiếu năng khiếu về âm nhạc, vả lại còn không chuyên tâm học đàn nữa”. Sư Văn thưa rằng: “Không phải là con không thể điều chỉnh dây đàn hoặc biết nốt nhạc. cũng không phải là con không đàn nổi một khúc nhạc. Con không quan tâm đến điều chỉnh dây, khúc nhạc hay nhịp điệu. Nguyện vọng thực sự của con là diễn tả được tâm tư của con qua âm nhạc! Trước khi con có thể thật sự diễn tả tâm con bằng âm nhạc, con vẫn cảm thấy ngần ngại chạm tới dây đàn. Xin Thầy cho con thêm một thời gian để xem con có tiến bộ hay không!”
Rồi Sư Văn thực hành tâm yên tĩnh, ngày ngày luyện tập và cố cảm giác âm nhạc bằng tâm của mình trong khi vẫn tiếp tục tu sửa Tâm mình. Sau một thời gian, ông lại đến bái kiến Thầy mình, Sư Tương hỏi: “ Luyện đàn của con nay tới đâu rồi?” Sư Văn đáp lại một cách tự tin; “Thưa âm nhạc và tâm của con bây giờ đã hòa nhập với nhau rồi. Xin Thầy cho phép con được gảy một khúc nhạc” Sau đó Sư Văn bắt đầu gảy đàn. Trước tiên, ông gảy dây Thương thuộc về âm thanh của Kim (theo lý thuyết cổ xưa của Trung Hoa về ngũ hành, gồm có Kim, Mộc, Thuỷ, Hỏa, Thổ) và âm nhạc biểu đạt mùa Thu (Trong lý thuyết ngũ hành, Kim tương ứng với mùa thu). Sư Tương cảm thấy như gió Thu nhẹ nhàng phớt qua mặt mình và cảnh trí trở thành mầu vàng của mùa Thu.
Đối diện với cảnh sắc mùa Thu, Sư Văn lại gẩy tiếp dây Giốc thuộc âm thanh của gỗ, biểu đạt cảm giác về mùa Xuân. (Trong lý thuyết về ngũ hành, Mộc tương ứng với mùa Xuân). Sư Tương cảm giác như là ông nghe được một làn gió Xuân ấm áp trong tai mình và cây cỏ thiên nhiên bắt đầu trồi mọc.
Tiếp đến, Sư Văn gảy dây Vũ thuộc âm thanh của nước, biểu đạt cảm giác tháng mười một. Trong chốc lát, Sư Tương cảm giác như sương tuyết đang ở quanh mình và sông cũng đóng băng.
Kế nữa, Sư Văn gẩy dây Chủy thuộc âm thanh của lửa và diễn tả cảm giác về tháng năm. Sư tương cảm giác như là mùa Hạ đã tới và tuyết tan ra rồi.
Trước khi bản nhạc chấm dứt, Sư Văn gẩy dây Cung là dây đứng đầu trong 5 âm thanh, rồi làm cho tất cả các âm thanh quyện vào nhau trong hòa hợp. Bỗng nhiên Sư Tương cảm thấy một làn gió nam nhẹ nhàng, và các đám mây trên Trời tụ họp lại mà tiến về mình, ông cảm giác như là có nước Cam Lộ từ Trời rót xuống và con suối trong nẩy sinh ra trên đất.
Sư Tương vui mừng hết sức, khen ngợi Sư Văn rằng: “Con chơi đàn thật đẹp đẽ tuyệt diệu biết bao! Khiến người ta như ở trong cảnh giới đó, và cảm nhận được sự đẹp đẽ thực sự như thế nào!”
Sư Văn sau này trở thành một nhạc sư danh tiếng của nước Trịnh.
Câu chuyện Sư Văn học Cầm đã nói rõ rằng: Không kể học tập bất cứ môn nghệ thuật nào, không phải dựa trên sự khéo léo về kỹ thuật bên ngoài, mà chính là dựa trên sự lĩnh hội các ý nghĩa bên trong của âm nhạc. Sư Văn là ví dụ tốt về chuyện học ý nghĩa bên trong của âm nhạc và đồng thời kiên trì nâng cao đạo đức và tánh giác ngộ của người học Cầm. Nghệ thuật âm nhạc cao siêu, không nằm trong sự việc biết cách điều khiển khéo léo các dây đàn hoặc âm thanh, mà phải đạt được sự diễn tả tâm hồn của nhạc sĩ qua các ngón tay sử dụng dây đàn, hoặc bàn tay sử dụng các loại nhạc cụ. Người nào học tập bất cứ loại nhạc cụ nào, ít nhiều cũng biết cách chơi nhạc cụ đó, nhưng đó là hình thức thấp nhất của nghệ thuật. Hình thức cao nhất của nghệ thuật đến từ tâm của con người. Đó là một cảnh giới mà chỉ những người học tập với một tấm lòng thanh tịnh mới cảm nhận được. Ý nghĩa của Cầm thời cổ xưa đã vượt trên âm nhạc, mà trở thành một biểu tượng cho văn hóa truyền thống Trung Hoa và nhân cách lý tưởng bởi vì nó biểu lộ ra căn bản đạo đức bên trong của người chơi Cầm, biểu lộ sự câu thông giữa phần tâm linh của con nguời với con người mà sinh ra sự hòa hợp âm thanh. Đây chính là con người đang áp dụng phần tâm linh tốt lành đẹp đẽ nhất và thực sự thuần tịnh để cảm hóa người nghe.
Dịch từ bản Anh ngữ: http://www.clearwisdom.net/emh/articles/2008/1/12/93209.html
và bản gốc Hán văn tại http://www.minghui.org/mh/articles/2007/12/31/169354.html
Chú thích: Cổ nhạc Trung Hoa gồm có 5 âm thanh chính gọi là ngũ âm bao gồm Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ tương ứng với nguyên lý Ngũ Hành là Kim, Mộc, Thuỷ, Hỏa, Thổ. Mỗi một dây đàn hoặc mỗi một loại nhạc khí làm bằng các vật liệu khác nhau, to nhỏ khác nhau, ví dụ dây đồng, dây sắt, dây đuôi ngựa, v..v..tương ứng với ngũ hành mà phát ra các thanh âm khác nhau.